Kupujesz samochód od osoby prywatnej, nabywasz mieszkanie z rynku wtórnego albo pożyczasz pieniądze od znajomego? W takich sytuacjach może pojawić się podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC). Sprawdź, kiedy powstaje obowiązek podatkowy, ile wynosi PCC oraz jak prawidłowo rozliczyć go z urzędem skarbowym.
Podatek PCC – co to jest i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Podatek PCC to podatek od czynności cywilnoprawnych, który obejmuje określone w ustawie rodzaje umów i czynności. Podatek PCC – co to jest w praktyce? Najczęściej pojawia się przy umowie sprzedaży, pożyczki, ustanowieniu hipoteki czy zawarciu lub zmianie umowy spółki.
PCC może dotyczyć zarówno osób fizycznych, jak i przedsiębiorców. To, kto jest podatnikiem, zależy od rodzaju czynności – przykładowo przy sprzedaży podatek rozlicza co do zasady kupujący, a przy pożyczce pożyczkobiorca.
Podstawę opodatkowania ustala się według zasad właściwych dla konkretnej czynności. Przy sprzedaży rzeczy lub praw najczęściej jest nią wartość rynkowa, natomiast przy pożyczce – kwota lub wartość pożyczki.
Jakie transakcje podlegają pod podatek PCC?
Podatek PCC obejmuje zamknięty katalog czynności wskazanych w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. Należą do nich:
- umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
- umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku,
- umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów lub zobowiązań darczyńcy,
- umowy dożywocia,
- umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat,
- ustanowienie hipoteki,
- ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,
- umowy depozytu nieprawidłowego,
- umowy spółki oraz ich zmiany, jeżeli powodują podwyższenie podstawy opodatkowania PCC.
Ustawa obejmuje również określone orzeczenia sądów i ugody, jeżeli wywołują takie same skutki prawne jak wskazane wyżej czynności.
W praktyce najczęściej spotykanymi przypadkami są zakup samochodu od osoby prywatnej, zakup nieruchomości z rynku wtórnego, prywatna pożyczka czy ustanowienie hipoteki.
- Zakup samochodu – jeżeli sprzedaż podlega PCC, podatnikiem jest kupujący, a podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa pojazdu.
- Nieruchomość z rynku wtórnego – standardowa stawka PCC przy sprzedaży nieruchomości wynosi 2%. Jeżeli transakcja odbywa się w formie aktu notarialnego, podatek pobiera i odprowadza notariusz.
- Pożyczka prywatna – podatnikiem jest pożyczkobiorca, a podstawowa stawka PCC wynosi 0,5% kwoty lub wartości pożyczki.
- Ustanowienie hipoteki – PCC wynosi 0,1% kwoty zabezpieczonej wierzytelności istniejącej albo 19 zł, gdy wysokość wierzytelności nie jest ustalona.
- Umowa spółki i jej zmiana – podstawowa stawka PCC wynosi 0,5%, jeśli dana czynność podlega opodatkowaniu.
Istotna jest również relacja między PCC a VAT. Czynność opodatkowana VAT co do zasady nie podlega PCC, jednak ustawa przewiduje wyjątki, między innymi dotyczące określonych transakcji nieruchomościami.
Szczególnym przypadkiem jest zakup co najmniej szóstego lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość w jednym lub kilku budynkach wybudowanych na jednej nieruchomości gruntowej. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, sprzedaż szóstego i każdego kolejnego takiego lokalu lub udziału w nim podlega 6% PCC, mimo opodatkowania VAT.
Kto musi zapłacić podatek PCC?
To, kto płaci PCC, zależy od rodzaju czynności. Przy umowie sprzedaży podatnikiem jest co do zasady kupujący, natomiast przy pożyczce – pożyczkobiorca.
Przy umowie zamiany obowiązek podatkowy ciąży na obu stronach. W przypadku innych czynności podatnika wskazuje bezpośrednio ustawa.
Trzeba też rozróżnić podatnika od płatnika. Podatnik ponosi obowiązek podatkowy, natomiast płatnik oblicza, pobiera i przekazuje podatek do urzędu skarbowego. Taką funkcję pełni m.in. notariusz przy czynnościach dokonywanych w formie aktu notarialnego, jeżeli podlegają one PCC.
Ile wynosi stawka podatku PCC i jak obliczyć podstawę opodatkowania?
To, ile wynosi podatek PCC, zależy od rodzaju czynności. Przy sprzedaży podstawą jest co do zasady wartość rynkowa rzeczy lub prawa, a nie dowolnie ustalona cena wpisana do umowy.
| Rodzaj czynności | Podstawa opodatkowania | Stawka podatku PCC |
| Sprzedaż nieruchomości i rzeczy ruchomych | Wartość rynkowa | 2% |
| Sprzedaż innych praw majątkowych | Wartość rynkowa prawa majątkowego | 1% |
| Umowa pożyczki | Kwota lub wartość pożyczki | 0,5% |
| Hipoteka zabezpieczająca wierzytelność istniejącą | Kwota zabezpieczonej wierzytelności | 0,1% |
| Hipoteka zabezpieczająca wierzytelność o nieustalonej wysokości | – | 19 zł |
| Umowa spółki lub jej zmiana | Podstawa ustalana zgodnie z rodzajem spółki i czynności | 0,5% |
| Szósty i kolejny lokal mieszkalny w określonych ustawowo przypadkach | Wartość rynkowa | 6% |
Jeżeli cena wpisana w umowie znacznie odbiega od wartości rynkowej, urząd skarbowy może wezwać podatnika do jej zmiany. Jeżeli wartość nadal nie będzie odpowiadała wartości rynkowej, organ może określić ją z uwzględnieniem opinii biegłego.
Zaniżenie podstawy opodatkowania może oznaczać konieczność dopłaty podatku wraz z odsetkami.
Deklaracja i opłata podatku PCC w praktyce
Jeżeli podatku nie pobiera notariusz, podatnik co do zasady sam składa deklarację PCC-3, oblicza należny podatek i dokonuje wpłaty.
Standardowy termin na złożenie deklaracji i zapłatę PCC wynosi 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Deklarację można złożyć elektronicznie lub w urzędzie skarbowym.
Jeżeli czynność została dokonana w formie aktu notarialnego i notariusz występuje jako płatnik PCC, podatnik nie składa osobno PCC-3 i nie wpłaca podatku bezpośrednio do urzędu.
Brak rozliczenia w terminie prowadzi do powstania zaległości podatkowej i naliczania odsetek. Może również rodzić odpowiedzialność karnoskarbową. W określonych sytuacjach możliwe jest złożenie czynnego żalu, ale nie zwalnia on z obowiązku zapłaty zaległego podatku i odsetek.
Przy nieujawnionej wcześniej pożyczce może mieć zastosowanie sankcyjna stawka PCC w wysokości 20%, jeżeli podatnik powoła się na taką pożyczkę w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony.
Kiedy przysługuje zwolnienie z podatku PCC?
Ustawa przewiduje szereg zwolnień z PCC. Do najczęściej spotykanych należą:
- Rzeczy ruchome do 1000 zł – sprzedaż rzeczy ruchomej jest zwolniona z PCC, jeżeli jej wartość rynkowa nie przekracza 1000 zł. Limit dotyczy wartości całej rzeczy, a nie wyłącznie ceny zapisanej w umowie.
- Zakup pierwszej nieruchomości na rynku wtórnym – osoba fizyczna może skorzystać ze zwolnienia przy zakupie pierwszego mieszkania, domu jednorodzinnego lub określonego spółdzielczego prawa. Nabywca nie może posiadać ani wcześniej posiadać takiej nieruchomości lub prawa. Wyjątkiem jest udział nieprzekraczający 50%, który został nabyty w drodze dziedziczenia.
- Pożyczki rodzinne – pożyczka od najbliższej rodziny może korzystać z całkowitego zwolnienia z PCC. Jeżeli łączna wartość pożyczek od tej samej osoby przekracza 36 120 zł, licząc rok ostatniej pożyczki i 5 poprzednich lat, trzeba złożyć PCC-3 w ciągu 14 dni oraz udokumentować otrzymanie pieniędzy w wymagany sposób.
- Pożyczki od osób zaliczanych do I grupy podatkowej – do ustawowego limitu 36 120 zł, liczonego łącznie od tej samej osoby w okresie wskazanym w przepisach, mogą korzystać ze zwolnienia bez dodatkowych wymogów przewidzianych dla wyższych kwot.
- Pożyczki do 1000 zł między innymi osobami – ustawa przewiduje również zwolnienie dla pożyczek o niewielkiej wartości, jeśli spełnione są ustawowe warunki.